Eylül sonrası yayın akışı yavaş yavaş yoğunlaşır. Bütçe, enerji, hava durumu ve seçim gibi konular bültenlerde sayılarla anlatılmaya başlar. Ben Hareketli Grafik eğitmeni olarak Bilgi Görselleştirme modülünün hareketle buluştuğu yerde çalışıyorum ve bu aylarda öğrencilerime hep aynı şeyi söylüyorum: yoğunluk başlamadan önce kendi grafik kütüphanenizi kurun.
Mevsim geçişi, acele etmeden alışkanlık değiştirmek için uygun bir zaman. Yayın temposu henüz tepeye çıkmamışken eski çalışmalarınıza dönüp bakabilir, hangi grafiğin ilk bakışta anlaşıldığını, hangisinin açıklama gerektirdiğini not edebilirsiniz.
Bu yazıda önümüzdeki haftalar için üç şeye odaklanıyorum: veriyi seçmek, grafiği sadeleştirmek ve ekranda okunurluğu sınamak. Hepsi küçük alıştırmalarla uygulanabilir, pahalı bir araç ya da büyük bir proje gerektirmez.
Karmaşık bir tabloyla karşılaştığınızda ilk refleks her şeyi göstermek olur. Oysa izleyici bir grafiğe birkaç saniye bakar. Bu süre içinde anlaması gereken tek bir cümleyi önceden yazın: örneğin yıllık enerji tüketimi üç ayda belirgin biçimde arttı ya da iki bölge arasındaki fark küçüldü.
Bu cümle, hangi verinin grafikte kalacağını da belirler. Cümleyi desteklemeyen seri, etiket ya da ek çizgi büyük olasılıkla fazlalıktır. Derste öğrencilerden aynı veri setiyle iki farklı mesaj yazmalarını isterim; sonuçta iki ayrı grafik çıkar ve seçimin tasarımı ne kadar değiştirdiği net görünür.
Mesajı yazdıktan sonra başlığı da ona göre kurun. Başlık konuyu değil sonucu söylerse, grafiğin geri kalanı o sonucu kanıtlayan bir araca dönüşür.
- Grafiğin söylemesi gereken tek cümleyi yazın
- Bu cümleyi desteklemeyen seriyi çıkarın
- Başlıkta konuyu değil sonucu belirtin
Sadeleştirme, izleyiciye gereksiz iş yaptırmamak demektir. Izgara çizgilerini hafifletmek, değerleri doğrudan çubuğun yanına yazmak, açıklama kutusunu kaldırıp seriyi yerinde adlandırmak bu işin sık kullanılan adımlarıdır. Eksiltmek ise bağlamı da silmek olur ve izleyiciyi yanlış okumaya iter.
Bir ölçüt öneririm: grafiği sesi kapalı, üç saniye gösterin ve karşınızdakine ne anladığını sorun. Cevap sizin yazdığınız mesajla örtüşmüyorsa sorun çoğunlukla fazla öğede ya da zayıf vurguda yatar. Genellikle tek bir vurgu rengi ve geri kalan öğeler için nötr bir ton yeterlidir.
Eksen kesilmişse bunu görünür kılın, birim yoksa ekleyin. Bu ayrıntılar küçük görünür ama güvenilirliğin büyük kısmı oradan gelir.
- Izgara çizgilerini hafifletin, değerleri öğenin yanına yazın
- Tek vurgu rengi kullanın, gerisini nötr bırakın
- Kesik eksen ve eksik birim gibi bağlam kayıplarını denetleyin
Masa başında iyi görünen grafik, odanın karşısından ya da küçük bir ekranda başka bir şeye dönüşebilir. Yazı boyutunu ve çubuk kalınlığını gerçek yayın ekranını düşünerek seçin. Sayıların rakam yüksekliği, ince çizgilerin kalınlığı ve renk karşıtlığı burada belirleyicidir.
Sonbahar akşamlarında izleyicilerin önemli bir kısmı loş ortamda ve telefonda izliyor olabilir. Koyu zeminde açık renk kullanıyorsanız parlaklığı abartmayın, uzun metinleri küçük puntoyla bırakmayın. Grafiği ekran görüntüsü alıp küçülterek de deneyin; okunabilir kalan şey gerçekten okunabilirdir.
Hareket ekliyorsanız öğeler arasında bir okuma sırası kurun. Önce başlık, sonra vurgulanan değer, en son destekleyici ayrıntı gelsin. Ritim izleyicinin gözünü yönlendirir.
Yoğun haftalarda en çok zaman kaybettiren şey her seferinde sıfırdan başlamaktır. Çubuk, çizgi, harita ve özet kartı için bir dizi şablon hazırlayıp renk, yazı tipi ve boşluk kurallarını tek bir dosyada toplayın. Bu, Yayın Görsel Tutarlılığı konusuyla da birleşen bir alışkanlıktır.
Şablonları gerçek veriyle denemeden bitmiş saymayın. Uzun bir il adı, çok basamaklı bir sayı ya da negatif değer şablonu bozabilir. Bozulan yerleri şimdi bulmak, bülten saatinde bulmaktan çok daha ucuzdur.
Her şablonun yanına iki satırlık bir kullanım notu ekleyin: ne zaman kullanılır, ne zaman kullanılmaz. Birkaç ay sonra bu notlar sizin için de başkaları için de değerli olacaktır.
- Çubuk, çizgi, harita ve özet kartı için şablon üretin
- Uzun etiket ve negatif değerle deneyin
- Her şablona kısa bir kullanım notu yazın
İlk hafta elinizdeki üç eski grafiği alıp tek mesajla yeniden yazın. İkinci hafta bunları sadeleştirin ve üç saniye sınamasından geçirin. Üçüncü hafta okunurluğu farklı ekran boyutlarında deneyin, dördüncü hafta ise şablonlarınızı derleyin. Her adım bir akşamlık iştir.
Kendi örneğiniz yoksa gündeme yakın herkese açık bir istatistik tablosunu seçip aynı sırayı uygulayabilirsiniz. Önemli olan sonuç değil, kararları yazılı hale getirmenizdir: neyi neden çıkardınız, neyi neden vurguladınız.
Bu alıştırmaları Bilgi Görselleştirme modülünde örnek projelerle birlikte yapıyoruz. Yazıdaki adımlar o çalışmanın kısa bir özeti; kendi hızınızda denemeniz için yeterli.
Kış yayın dönemine girmeden önce grafiklerinizi tek mesajla kurmak, sadeleştirmek ve ekran koşullarında sınamak size hem zaman hem güven kazandırır. Küçük bir şablon kütüphanesi, yoğun haftalarda kararları hızlandırır. Bu mevsim acele etmeden hazırlanın, çünkü sayıların kalabalıklaştığı bültenlerde iyi kurulmuş bir grafik izleyicinin dikkatini taşıyan en sakin öğe olur.
