Meltem, küçük bir yerel yayın ekibinde çalışıyor ve eğitime geldiğinde elinde yüzlerce satırlık bir anket tablosu vardı. Sorular, yaş grupları, ilçeler, yanıt yüzdeleri; hepsi tek bir sayfada, hepsi aynı derecede önemliymiş gibi duruyordu. Ona ilk söylediğim şey, ekrana sığmayan bilginin izleyiciye de sığmayacağıydı.
Bilgi Görselleştirme modülünde işe tabloyu kapatarak başlıyoruz. Meltem'e tek bir cümle yazdırdım: bu grafik izleyiciye ne söylemeli? İlk denemesinde cümle üç ayrı bulgu içeriyordu. İkinci denemede tek bulguya indi. Bu küçük ayıklama, sonraki bütün tasarım kararlarının dayanağı oldu.
Sonbaharın bu haftalarında yerel gündem yoğun olduğundan Meltem'in acelesi vardı, ama bu hız bile modülün düzenini değiştirmedi: önce mesaj, sonra veri, en son biçim.
Mesaj netleşince grafik türünü seçmek kolaylaştı. Meltem başta pasta grafiğine yöneldi, çünkü yüzdeler vardı. Birlikte denedik: sekiz dilimli pasta grafiğinde gözün hangi dilime gideceği belli olmuyordu. Aynı veriyi sıralı yatay çubuklara çevirince fark bir bakışta okunur hale geldi.
Burada kural basit: karşılaştırma yapacaksanız ortak bir çizgiden başlayan çubuklar, değişimi gösterecekseniz çizgi, parça bütün ilişkisi için yalnızca iki üç dilim. Meltem bu kuralı defterine yazdı ve sonraki alıştırmalarda kendiliğinden uyguladı.
Grafik türü seçimi modülün ilk haftasındaki alıştırma ve herkes kendi verisiyle çalışıyor.
- Karşılaştırma için sıralı çubuklar
- Zaman içindeki değişim için çizgi
- Parça bütün ilişkisi için en çok üç dilim
Televizyon ekranı, kâğıt ya da tarayıcı değil. İzleyici koltuğunda iki üç metre uzaktan bakıyor ve grafik çoğu zaman yirmi saniye civarı ekranda kalıyor. Meltem'in ilk taslağındaki eksen etiketleri bu mesafede okunmuyordu. Yazı boyutunu büyüttük, etiketleri doğrudan çubukların ucuna taşıdık ve eksen çizgilerini kaldırdık.
Renkte de sadeleştik. Sekiz çubuğun sekizi farklı renkteydi; birini vurgu rengiyle, kalanını nötr gri tonlarla boyadık. Vurgulanan çubuk mesaj cümlesindeki bulguya karşılık geliyordu. Böylece göz, daha ne okuduğunu bilmeden doğru yere gitti.
Süre konusunda Meltem'e bir sınama önerdim: grafiği sesi kapalı izleyin ve yirmi saniye içinde mesajı söyleyebiliyor musunuz.
Statik grafik çalışınca Meltem'in sorusu şuydu: bunu canlandırsam daha mı iyi olur? Hareketli grafik temelleri modülünden aldığı bilgiyle küçük bir animasyon kurduk. Çubuklar soldan sağa sırayla büyüdü, vurgulanan çubuk en sonda ve biraz daha uzun bekleyerek ortaya çıktı.
Hareketin amacı süsleme değil, dikkati yönetmekti. Çubukların aynı anda patlaması yerine sıralı gelmesi, izleyicinin bulguya hazırlanmasını sağladı. Geçişleri yumuşak tuttuk; ani hızlanmalar veriyi ikinci plana atıyordu.
Meltem animasyonu ilk seferde beğenmedi, çünkü fazla yavaş geldi. Gerçek yayın akışında izleyerek süreyi kısalttık.
Süreç sonunda Meltem'in tablosu tek bir grafiğe, grafik de bir cümleye dayanır hale geldi. Ona göre en değerli kazanım, neyi göstermeyeceğine karar verebilmekti. Başlangıçta dışarıda bıraktığı her satır için kendini suçlu hissediyordu; sonra bunun izleyiciye saygı olduğunu gördü.
Kendi ekibine döndüğünde aynı yöntemi kullanıyor: önce mesaj cümlesi, sonra grafik türü, sonra renk ve süre. Bu bir sihir değil, tekrar edilen küçük bir düzen. Modül içinde bunu örnek projelerle pekiştiriyoruz.
Yayında yer alan bir grafiğin her zaman beklediğiniz etkiyi yaratacağını vaat etmiyoruz; ama okunabilir olması için izlenecek yolu somut olarak çalışıyoruz.
- Mesajı tek cümleye indirmek
- Grafik türünü veriye göre seçmek
- Tek vurgu rengiyle dikkati yönlendirmek
Meltem'in hikâyesi, karmaşık bir veriyi sadeleştirmenin süslemeyle değil, ayıklamayla başladığını gösteriyor. Bilgi Görselleştirme modülünde sizden de kendi verinizle gelmenizi, ilk haftada tek cümlelik mesajınızı yazmanızı isteriz. Gerisi, birlikte yaptığımız küçük denemelerle yerine oturuyor.
